Người con gái ấy từ đâu tới không ai biết. Chỉ biết: Nàng- hương trời sắc nước. Nàng- không tên, không mẹ, không cha, tuổi trăng tròn lẻ; đi đến đâu trên đầu cũng có đám mây vàng che chở. Khi thích hát, nàng hát rất hay, đôi gò “bồng đảo” tỏa hương thơm ngào ngạt . Lúc không thích hát, nếu cứ ép thì nàng hát rất dở, đôi gò “bồng đảo” tỏa ra mùi khó chịu! Bởi vậy, Quan họ mới đặt tên cho nàng là “Nàng Nhũ Hương”.

Rồi một hôm đi kinh lý qua đây, được nghe nàng hát,vì đắm say ngất ngây giọng ca oanh vàng cùng hương thơm ngào ngạt của người con gái ấy, Vua liền đưa nàng về cung làm thứ phi, chuyên lo việc dạy hát cho cung tần mỹ nữ. Chẳng bao lâu, chán ngán cảnh cung cấm phù hoa, nhớ cảnh đồng quê thanh khiết, nàng xin Vua về ở làng Diềm, tụ tập trai thanh gái tú để dạy dỗ lời ăn nết ở, truyền lại những câu ca lối hát do nàng soạn đặt. Sau khi quy tiên, để ghi nhớ công đức của nàng, người đời đã lập đền thờ Thủy Tổ Quan họ. Đền có tên: Đền Vua Bà, hiện ở làng Diềm, xã Hòa Long, TP Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh.

Từ truyền thuyết sâu sắc và ý nhị trên đây, tôi đã và đang viết kịch hát Nàng Nhũ Hương. Dòng trăng lúng liếng là một trong những khúc ca của kịch hát đó. Âm hưởng của dânca Quan họ đã thấm đẫm trong tâm hồn tôi từ thuở ấu thơ, mãi tới bây giờ tôi mới hiểu đôi điều về cái hay cái đẹp của nó. Xin được là học trò của các cụ, từ giai điệu đến lời ca và đến cả cái cách hát không dàn nhạc đệm.

Với Dòng trăng lúng liếng-Nàng Nhũ Hương, tác giả ngõ hầu góp một chút âm thanh mảnh mai nho nhỏ để dân ca Quan họ Bắc Ninh- một Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại- được trường tồn và lan tỏa.

Ngô Quốc Tính
ANVN7 (01/2010)