CLB Đàn và hát dân ca xã Bình Thuận, huyện Bình Sơn là câu lạc bộ đầu tiên của tỉnh Quảng Ngãi được thành lập nhằm khôi phục vốn nghệ thuật truyền thống hát bả trạo, bài chòi…

Đây được xem là mô hình điểm để các địa phương khác học hỏi kinh nghiệm trong bảo tồn, phát huy nghệ thuật truyền thống.

Những lão ngư tâm huyết

Về sự tích hình thành nghệ thuật hát bả trạo, Chủ nhiệm CLB Đàn và hát dân ca xã Bình Thuận, nghệ nhân Bùi Duy Nguyễn kể: người xưa, trong một chuyến đi đánh bắt xa bờ, thuyền bỗng gặp nạn. Chủ thuyền đứng ra đầu mũi thuyền vái lạy, cầu mong được tai qua, nạn khỏi. Khi đó thần Nam Hải kịp thời xuất hiện đưa thuyền vượt qua sóng to, gió lớn và cập bến an toàn. Từ đó, để ghi nhớ công ơn thần Nam Hải, các làng chài đều lập đền thờ và những lời tế năm xưa được thêm bớt, dần hình thành nên nghệ thuật hát bả trạo. Hát bả trạo thường được tái hiện vào những dịp đầu năm, khởi đầu cho một mùa ra khơi với tâm nguyện cầu mong mưa thuận gió hòa, trời yên biển lặng, được mùa tôm cá... Theo ông Nguyễn, hát bả trạo có sức mạnh cố kết cộng đồng, là chất keo gắn kết các ngư dân quyết tâm bám biển, chung sức đồng lòng vượt qua sóng to, gió lớn và mọi hiểm nguy để đưa thuyền đi đến nơi về đến chốn.

Tuy nhiên, do những biến động của đời sống xã hội, nghệ thuật hát bả trạo, bài chòi ở địa phương đứng trước nguy cơ mai một khi lớp người lớn tuổi, biết diễn, thuộc nhiều làn điệu... đang dần về với biển. Ý thức được điều đó, với quyết tâm gìn giữ nghệ thuật truyền thống, để truyền lại cho thế hệ trẻ những làn điệu bả trạo, bài chòi, hát ống... các nghệ nhân: Bùi Duy Nguyễn, Nguyễn Thực, Dương Đình Nguyện từ lâu đã có ý thức học hỏi bậc lão niên trong làng. Vừa cần cù bám biển mưu sinh, vừa chịu khó tầm sư học đạo, dần dần họ đã trở thành những nghệ nhân diễn giỏi, hát hay.

Nghệ nhân Nguyễn Thực, một trong 3 thành viên sáng lập CLB nhớ lại: khi cán bộ văn hóa huyện về đặt vấn đề thành lập CLB, chúng tôi rất lo lắng. Để tập hợp được mọi người, phần lớn là nông dân, ngư dân tối ngày vật lộn mưu sinh, vào hoạt động nền nếp, định kỳ ở một CLB là cả một vấn đề. Chúng tôi đã bàn bạc và nhất trí rằng, để thu hút mọi người tự nguyện tham gia trước hết phải vận động con cháu mình tham gia. Muốn CLB hoạt động bài bản phải xây dựng chương trình kế hoạch hoạt động, tiết mục tập luyện... và quan trọng nhất là phải duy trì sinh hoạt đều đặn hàng tháng. Thật bất ngờ, khi chúng tôi đi vận động, mọi người đều nhiệt tình hưởng ứng và điều đó đã khích lệ chúng tôi rất nhiều.

Để nghệ thuật bả trạo, bài chòi vang xa

CLB Đàn và hát dân ca xã Bình Thuận ra mắt tháng 1.2011, với gần 30 thành viên, từ 15 - 60 tuổi. Không chỉ mang tiếng hát, tiếng đàn góp phần làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần cho người dân địa phương, các thành viên CLB còn tham gia nhiều hoạt động văn hóa lớn của tỉnh Quảng Ngãi và các tỉnh, thành phố khác. CLB đã xây dựng được nhiều chương trình không những tham gia hội diễn văn nghệ, các hoạt động văn hóa, xã hội tại địa phương mà còn tham gia các liên hoan như: Liên hoan Tiếng hát biển đảo do tỉnh Quảng Ngãi tổ chức, Liên hoan Dân ca Việt Nam khu vực Nam Trung Bộ tại Phú Yên, Liên hoan Tiếng hát Làng Biển Việt Nam năm 2011 tại Ninh Thuận và giành được nhiều giải thưởng. Gần đây nhất, hơn 20 thành viên của CLB đã ra Hà Nội biểu diễn hát bả trạo, bài chòi phục các cháu thiếu nhi nhân dịp tết Trung thu tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam.

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình vùng biển có truyền thống hát dân ca, chị Bùi Thị Nữ Diệp, thành viên biên đạo múa của CLB tâm sự: “Tôi tham gia CLB bởi muốn tiếp nối truyền thống yêu nghệ thuật dân ca, bả trạo, bài chòi... của gia đình. Đồng thời, tôi cũng mong muốn được góp một phần nhỏ, chung tay gìn giữ, phát huy vốn nghệ thuật truyền thống đặc sắc của cha ông để lại”. Tâm sự của chị Diệp cũng là ý nguyện của các bạn trẻ, khi đăng ký tham gia làm thành viên CLB. Họ mong muốn sẽ được đi đến nhiều nơi trên mọi miền đất nước, thậm chí ra nước ngoài để đem nghệ thuật bài chòi, bả trạo đến với các dân tộc anh em và bè bạn thế giới.

Bằng kinh nghiệm, tâm huyết của lớp cha anh, nhiệt huyết và quyết tâm gìn giữ, phát huy nghệ thuật truyền thống của lớp trẻ, các thành viên CLB Đàn và hát dân ca xã Bình Thuận đã cho thấy rõ một điều, khi được động viên, khích lệ, tạo điều kiện..., những người dân bình dị chính là chủ thể quyết định sức sống của nghệ thuật dân gian.

(Theo ĐBND)