Người Đức có cách gọi rất đặc thù cho việc hòa âm phối khí một tác phẩm: Bekleidung (nghĩa đen: mặc quần áo). Chúng tôi thích cách nói ấn tượng này bởi “người đẹp vì lụa”, một giai điệu đẹp sẽ trở nên quyến rũ hơn với phần hòa âm lạ, phong phú.

Song, không phải cứ có trang phục đẹp là người mặc sẽ được đẹp hơn, sang trọng hơn. Vấn đề là phải chọn lựa cách ăn mặc phù hợp với bản thân và hoàn cảnh. Đó không chỉ là nét tinh tế của nghệ thuật thời trang, mà còn của nghệ thuật hòa âm phối khí.

Khi nghe CD Album đầu tay “Những Cơn Mưa Vô Thường” của Mộc Quốc Khanh, chúng tôi có ấn tượng mạnh mẽ về những đường nét hòa âm và ngôn ngữ mà người nghệ sĩ “nghiệp dư nhưng rất chuyên nghiệp” này đã dành nhiều công sức đầu tư cho từng bản tình ca đầy tâm huyết của mình.

Sáng tạo trong hoà âm

Tác giả sử dụng hài hòa thang âm, điệu thức phương Tây để xây dựng tuyến giai điệu mang phong cách Việt trẻ trung, mới lạ. Có nhiều tìm tòi, sáng tạo về mạch hòa âm trong từng ca khúc. Tạo ấn tượng về thủ pháp ly điệu và chuyển điệu như ngay trong tác phẩm đầu tay “Một lá thư nhạc” đã thể hiện sự chuyển điệu, hoặc sự ly điệu tinh tế trong “Đuốc hoa rực hồng”, “Bước sang kỷ nguyên mới”.

Dễ nhận thấy kiểu “kết-bài-nhưng-không-hết” rất đặc trưng bằng cách dừng lại ở hợp âm át (bậc V7, V9) thay vì hợp âm chủ (bậc I) như trong “Những cơn mưa vô thường”, “Dưới ánh sáng mặt trời”, “Bước sang kỷ nguyên mới”, “Dạ vũ vướng chân em”… Về mặt thu âm những ca khúc này, phải kết bài bằng kỹ thuật giảm dần âm lượng hoặc nhạc sĩ phối khí phải soạn phần nhạc kết.

Đáng chú ý có trường hợp sử dụng kết hòa âm “át về chủ” (V-I), nhưng thay vì hợp âm chủ ba nốt như thường thấy, tác giả mạnh dạn triển khai đoạn kết coda độc đáo bằng một loạt hợp âm chủ 4 nốt, 5 nốt liền nhau gồm Cmaj7(6/9), Cmaj7(+5), Cmaj13sus4 và Cm(maj7)  như trong “Trở lại mùa xuân”.

Cấu trúc bản nhạc trong CD Album thường gồm có 4-5 đoạn: đoạn nhạc mở đầu, đoạn phiên khúc, đoạn cầu nối, đoạn điệp khúc và thỉnh thoảng có đoạn kết coda, trong đó đoạn nhạc mở đầu của “Những cơn mưa vô thường”, “Trở lại mùa xuân”, “Bước sang kỷ nguyên mới”, “Dưới ánh sáng mặt trời”… có dấu ấn về hòa âm đương đại.

Ca từ đậm đà bản sắc Việt

Gần như toàn bộ ca từ trong CD Album được viết rất chỉn chu, nghiêm túc với cách thức gieo vần chặt chẽ và kỹ thuật sử dụng từ láy, từ đồng nghĩa, từ trái nghĩa, thành ngữ thuần Việt. Nếu gỡ bỏ phần giai điệu ra, ca khúc tựa như một bài thơ tình thể hiện rõ sự chuẩn bị “lập ý, cấu tứ” chu đáo với các biện pháp tu từ phổ biến trong văn chương. Người nghe dễ dàng cảm nhận cái đẹp duyên dáng của ngôn ngữ Việt trong “Những cơn mưa vô thường”, “Một lá thư nhạc”, “Trở lại mùa xuân”, “Đuốc hoa rực hồng”, “Anh vẫn hát bên kia đời”… như một sự trân trọng của tác giả dành cho tiếng mẹ đẻ.

Chủ đề tư tưởng cũng chính là tựa đề của ca khúc, được tác giả chọn lọc và xếp đặt tài tình ngay ở đầu câu hoặc cuối câu của đoạn điệp khúc, nơi thường diễn ra phần cao trào của nhạc phẩm, giúp người nghe dễ dàng nhớ ra tên gọi của bài hát. Đây là điều dễ làm với ngôn ngữ Anh-Pháp, nhưng rất khó thực hiện trong nhạc Việt, vì tính chất đặc trưng của các dấu thanh tiếng Việt. Nhờ vậy, tác giả đã “tự giải phóng mình” thoát khỏi những thán tự, hư tự thường dùng để mở đầu cho những đoạn văn chuyển tiếp.

Có thể nói, bên cạnh ưu điểm về “trang phục điệu nghệ” trong hòa âm, Mộc Quốc Khanh còn trau chuốt ca từ - “một nửa kia” của ca khúc - một cách lãng mạn mà nghiêm túc. Kết quả là từng bài tình ca trong CD Album này đều có một ca từ không thể thay thế được tựa như một mối tình sâu nặng, thủy chung.

Thạc sĩ - Nhạc trưởng Nguyễn Bách

(Hội Âm nhạc TP. HCM, Hội Nhạc sĩ Việt Nam)

ANVN22 (11/2011)