Xuân Tân Mão vừa qua, giới nghệ sỹ kèn Việt Nam đau lòng chia tay một gương mặt xuất sắc, đó là nghệ sỹ thổi trompette Nguyễn Quốc Trường. Tuổi Nhâm Thìn (1952), anh ra đi vội vã song để lại thật nhiều tiếc thương với bè bạn và với riêng tôi, gương mặt nghệ sỹ ấy lại càng gần gũi và dễ mến. Đau lòng tiễn đưa Quốc Trường hôm ấy mà tôi vẫn như nhìn thấy anh mới đâu đây, với gương mặt đôn hậu cùng tiếng kèn thật đẹp…

Bắt đầu từ năm Mậu Thân 1968, do Nhạc viện Hà Nội chưa đủ khả năng đào tạo các nhạc công nhằm phục vụ nhu cầu của những đơn vị nghệ thuật từ trung ương đến địa phương nên các đơn vị ở Hà Nội, từ Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam, Đoàn ca nhạc Đài TNVN (Đoàn)…buộc phải nghĩ đến việc tự đào tạo và trong việc thực hiện phương châm này, Đoàn thuộc đơn vị tiên phong.

Hồi đó, gia đình các nhạc công của Đoàn gồm những nghệ sỹ tên tuổi và nhìn chung đã cao niên, đó là các cụ,  các ông Ngô Văn Sợi (trompette) , các ông Cách, ông Dậu và ông Minh (clarinette), ông Tính, ông Dánh (viola), ông Huy Thư, ông Cước (violon), ông Tiến (hautbois), ông Bảo (trống)… và cụ Hoàng Dư lo phụ trách đội nhạc.

Trưởng đoàn Đỗ Lạc tức NS Cầm Phong đã nhanh chóng thống nhất danh sách học viên trẻ, bao gồm mấy nhạc công là “con cái trong nhà” và ở tầm tuổi 17-18 như Nguyễn Minh Hùng (con ông Cước), Nguyễn Quốc Trường (con trai NSND Châu Loan), Hoàng Thi (con trai cụ Dư), Huy Tiến (con ông Huy Thư) và một số khác. Họ có cái may mắn được phép học nghề ngay tại dàn nhạc, nơi các bậc cha chú của đơn vị vẫn làm việc hàng ngày và chỉ sau 2 năm, đại bộ phận nhóm này đã nhanh chóng trở thành những nhạc công bước đầu đáp ứng nhu cầu của cơ quan ngay trong thời điểm miền Bắc tập trung hết sức người, sức của vào nhiệm vụ đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Khi đó, tôi đang là cán bộ giảng dạy tại Trường Đại học Kinh tế Kế hoạch, một  địa chỉ đỏ của phong trào văn nghệ quần chúng và lại có may mắn sống ngay gần “đại bản doanh” của Đoàn là khu nhà tập thể số 128 C Đại La, Hà Nội. Ký túc xá nhà trường ở ngay cạnh khu tập thể của Đoàn, tôi lại khá thân quen với nhiều anh chị em nghệ sỹ của đơn vị và vì thế, khi xây dựng đoàn hợp xướng khá quy mô của nhà trường, chúng tôi đã nhận được sự chi viện tốt của Đoàn với phương thức cho mượn nhóm nhạc công trẻ này đi diễn cùng hợp xướng sinh viên do tôi dàn dựng và chỉ huy. Thật tuyệt vời khi nhớ lại những ngày tháng sôi nổi đó.

Các nhạc công trẻ như Quốc Trường (trompette), Minh Hùng (clarinette), Hoàng Thi (flute) được cụ cả Sợi trực tiếp dạy. Cụ cả là tay kèn kỳ cựu nhất và uy tín của đại gia đình kèn trompette, dưới tay cụ có nhiều nghệ sỹ kèn nổi danh tứ xứ, đó là hai người con trai Lâm và Chu đều nổi danh tại Dàn nhạc Giao hưởng và Nhà hát Tuổi trẻ, lứa sau họ là Quốc Trường và Hoàng Xuân Vượng, rồi có thêm Vinh “voi”  ở Xiếc trung ương và hai tay kèn quân đội là Hùng “béo” và Thắng “quỷ”. Họ đều tài năng, luôn nể phục thày Sợi và tôn trọng người đàn anh là Tiến Tôn, một tay kèn cự phách thưở đó. 

Hàng ngày, Trường cắp kèn đi ba bước qua gặp thày còn Hùng nhảy tàu điện từ phố Huế xuống Đoàn và nếu không ráp bài ở ban nhạc, cụ cả Sợi ngồi dạy kèn cho trò. Đó là khoảng sân rợp bóng bàng ở gần nhà nghệ sỹ Châu Loan và NSND Thương Huyền. Cụ dạy hay và lạ lắm. Tuy đã cao niên mà sông kèn của cụ vẫn tuyệt vời, thẳng băng và rực rỡ, đầy đặn, Quốc Trường nghe tiếng kèn của thày lắm khi phải há miệng ngạc nhiên. Kèn trompette mấy khi xuất hiện nhiều ở các tổng phổ như bộ dây, bởi thế vấn đề là các chỗ nghỉ, nếu không chơi cùng dàn nhạc, không được nghe các nhạc cụ khác tấu để đếm nhịp và ra vào cho khớp là rất khó. Và chỉ mấy thày trò, cụ cả cứ việc bắt trò tập đếm để vào cho chuẩn. Tôi không quên nổi hình ảnh trò căng thẳng tự đếm còn thày thản nhiên lấy thuốc rê ra quấn, vậy mà vào nhịp cái rụp là trúng phóc.

Trò mà vô sai chỗ nào liền bị cụ nhéo vào sườn non cho biết tay! Nhưng học trò nhanh lắm, chẳng bao lâu sau nhịp phách đâu ra đó, rồi biết thể hiện những sắc thái và đủ tư thế ngồi trong dàn nhạc cùng các bậc cha chú. Tôi nhớ lần đầu, khi tôi gặp cụ cả xin phép cho trò đi cùng dàn hợp xướng, biết tôi cũng là dân yêu nhạc và lại là đàn em tri kỷ cuả các anh Phan Phúc và Cao Việt Bách, cụ cả nói “Ông mà dẫn chúng nó đi thì tôi tin”, thế là từ đó, Quốc Trường, Minh Hùng và cả Hoàng Oanh, Hoàng Thi, rồi Yến “cla”…đã cùng tôi đi diễn đó đây, giành nhiều huy chương, kể cả được mời ra công viên Thống Nhất để quay phim hay diễn phục vụ các hội nghị lớn. Phải nói là hồi ấy, phong trào hợp xướng ở Hà Nội rất mạnh, trong đó, với sự bổ sung bài vở và nhạc công, hợp xướng của chúng tôi rất oách và giành nhiều “vàng” so với các đơn vị khác.

Chúng tôi dựng Hồi tưởng, Bốn ngàn năm chưa bao giờ đẹp như hôm nay (Hoàng Vân), accapella  Người Hà Nội  (Nguyễn Đình Thi),  Sông Lô  (Văn Cao),  Bài ca đất nước anh hùng (Lưu Cầu)…và ở hầu hết các tác phẩm này, cặp Quốc Trường và Minh Hùng luôn là át chủ bài của dàn nhạc. 

Quốc Trường thông minh trong nghề nghiệp và sống vô tư lắm. Hồi đó, dù là khi “cả nước có chiến tranh” song tại Đoàn có phong trào thể thao sôi nổi, nhất là môn bóng đá. Có hôm, sát thời điểm biểu diễn mở màn của hợp xướng, chúng tôi mới lên chiếc xe Com-măng-ca đến đón dàn nhạc và phát hiện thiếu Trường, thì ra anh đang thi đấu với đội bóng đá  của Đài B (Đài Giải phóng), xe phóng vào sân Lương Yên thì hiệp 2 sắp hết, đúng lúc bên đối phương dốc lực xông lên và đẩy cả thủ môn Quốc Trường vào gôn luôn để gỡ hòa 1-1.

Hôm ấy Quốc Trường bị rách ống quần, nhưng do đã đến giờ nên cứ thế xách kèn lên xe rồi tới nơi, lên sân khấu cứ lẩm bẩm trách trọng tài rồi khi tấm phông mở là diễn luôn, chẳng ai biết cả! Quốc Trường rất chịu khó nghe, xem những nghệ sỹ Tây hay ta diễn để học tập. Anh rất giỏi món thị tấu, nhìn bài giây lát là thổi ngay không vấp, lại có sức khỏe tốt nên có tiếng kèn rất hay. Trường từng “đi” những solo tốc độ cao, sử dụng staccato rất đắt và khi khác, tiếng trompette của anh lại trong sáng, điệu đà. Ngày nhóm nhạc nhẹ của anh vào miền Nam biểu diễn, Quốc Trường “hốt” một đoạn ở Ngẫu hứng Lý qua cầu (Trần Tiến) khiến mấy fans nức nở khen “Y như Cao Phi Long vậy”.

Trong nhóm, Quốc Trường và Minh Hùng ăn “jeu” nhất, một “trom” một “cla” và “vũ khí” lại cùng giọng Si giáng nên càng hợp, trong đó Hùng nhẹ nhàng và Trường mạnh mẽ, hai cá tính nghệ sỹ bổ sung cho nhau. Họ cùng mấy nghệ sỹ hay chơi nhạc ở nhiều điểm diễn Hà Nội và nhiều tỉnh thành khác. Có kỷ niệm rất vui, là khi nhóm này tấu bản  Gimme Gimme Gimme  của ABBA, thế nào vắng organ, thế là hai anh bốc lên lấy kèn chơi thay luôn đoạn mở đầu rất hóc búa khiến mọi người ngớ ra rồi phục sát đất và sau đó cứ thế diễn mãi! Hồi đầu thập kỷ 80 TK trước, họ rất ưa lối diễn của nhóm Beatles của John Lennon, từ trang phục phục đến phong cách âm nhạc và được ưa chuộng tại các nhiều sân khấu Nam Bắc.

Từ đó về sau, Quốc Trưởng nổi bật nhất trong các tay kèn xứ ta và là tác giả phối khí xuất sắc, anh chuyển từ Đoàn sang Nhà hát Ca nhạc nhẹ Việt Nam, phụ trách phòng nghệ thuật, lại cộng tác với nhiều đơn vị nghệ thuật và có nhiều học trò giỏi. Bên cạnh, anh còn sáng tác và để lại những ca khúc hay, nổi tiếng nhất là “Hà Nội những công trình”. Những ngày cuối năm Dần, anh vừa hoàn thành chương trình âm nhạc chào mừng Đại lễ 1000 năm Thăng Long Hà Nội, Hội nghị ASEM và chương trình lớn chào mừng Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 11, vậy mà đã vội vã ra đi chẳng để lại một lời... Những người yêu kèn ở Việt Nam, từ lớp trước đến lớp sau nhưng rất ít người có cá tính nghệ thuật đa năng như Quốc Trường, vừa biểu diễn vừa sáng tác, phối khí, quản lí và là nhà sư phạm.

Thương tiếc bạn, nhạc sỹ Minh Hùng đã bồi hồi xúc động nhắc lại nhiều kỷ niệm xưa, anh cho hay Quốc Trường là người rất chu đáo với bạn bè và học trò, bất cứ ai nhờ vả gì là vô tư làm ngay không tính toán, cả đời chẳng bia rượu, ngoài thói quen thích ăn chè từ thưở nhỏ. Gặp tôi hôm qua, nhạc sỹ An Thuyên cho biết ông rất tri ân Quốc Trường vì anh có công lớn xây dựng Dàn nhạc Bich-ben của đơn vị ông và đào tạo nên nhiều tay kèn trẻ có tài. Còn tôi chẳng sao quên hình ảnh Quốc Trường đẹp trai và đĩnh đạc ngồi giữa dàn nhạc, tóc rẽ ngôi giữa, mắt mở to nhìn tay đũa chỉ huy hay trên sân khấu ngoài trời, khi nghệ sỹ bật lên rồi đưa tiếng trompette vút cao gây sửng sốt đến gai người… Từng đi cùng nghệ sỹ Quốc Trường qua nhiều sân khấu với những tâm sự, lại xem qua mấy tay kèn t'rompette trẻ, chẳng hạn Tuấn (con trai nghệ sỹ t'rombone Lê Văn Toản), Nguyễn Trung Đông (giảng viên trường Nghệ thuật quân đội), Lê Anh (giảng viên Nhạc viện Hà Nội), tôi bắt gặp sự kế thừa có sáng tạo những nét đẹp trong tiếng kèn Quốc Trường và tôi tin rằng tất cả chúng ta đã và sẽ mãi không quên tiếng kèn và con người anh.

Nguyễn Lưu ANVN17 (03/2011)