Từ lâu trên dòng sông Thạch Hãn, không chỉ những người lính xưa may mắn trở về sau cuộc chiến tìm lại nơi này để thả những đóa hoa xuống dòng sông tâm linh và mặc niệm về những ngày đã qua và… những cựu chiến binh chưa bao giờ nguôi ngoai nỗi nhớ thương đồng đội của mình.

Tháng bảy lại về. Cả nước cũng bắt đầu bước vào một mùa mới – Mùa tạ ơn trong tâm khảm.

@ (A còng) là tên một ca khúc mới sáng tác của tác giả Trần Bắc Hải – nguyên là đại úy, giảng viên học viện Quân y. Bài hát gợi cho chúng ta nhớ một thời rất xa được gọi là “những ngày hè đỏ lửa” hay “81 ngày đêm chấn động địa cầu”.

Tác giả Trần Bắc Hải kể: Thời đại thông tin bây giờ, cần nhắn nhủ gì nhau đã có alô, kỹ hơn nữa thì viết thư điện tử. Ai cũng vội vàng, chẳng mấy người còn viết thư bằng giấy mực. Nhưng tôi tin rằng những lá thư giấy mực sẽ không bao giờ bị quên lãng. Thỉnh thoảng tôi vẫn nhận được những lá thư mẹ tôi viết tay trên giấy kẻ ô ly. Lâu lâu tôi cũng viết thư dài khoảng 1 trang về nhà. Thường chỉ là thư viết trên máy vi tính rồi in ra. Có 1 trang giấy thôi, nhưng em gái tôi kể mỗi lần nhận được thì cha mẹ tôi sẽ đọc rất lâu, nhiều khi cầm trên tay mà ngủ thiếp đi ngon lành.

Ca khúc có tên là @ (A còng) muốn kể với các bạn về những lá thư của liệt sĩ Thành Cổ Quảng Trị. Nếu trong cuộc sống có chuyện của những người ta không hề quen biết để lại cho ta những xúc cảm rất mạnh như chuyện của chính mình, thì những lá thư Thành Cổ chính là những ví dụ.

Câu chuyện về lá thư của liệt sĩ Lê Văn Huỳnh đã đến tay vợ anh là chị Nguyễn Thị Xơ 5 tháng trước ngày chị nhận tin báo tử của chồng. Thư viết: ““Ngày thống nhất, em hãy vào Nam tìm anh. Đường đi như sau: Đi tàu vào thị xã Quảng Trị, qua sông Thạch Hãn là nơi anh hy sinh. Từ thị xã, qua cầu ngược trở lại hỏi thăm đường về thôn Nhan Biều I. Nếu xuôi theo dòng nước thì mộ anh ở cuối làng. Về đấy sẽ tìm thấy tấm bia ghi dòng chữ tên anh đục trên mảnh tôn..”

Chị Xơ đã lặn lội đi tìm anh 30 năm. Khi chị tìm được tấm bia khắc tên anh thì mộ đã lạc giữa một bãi sắn mênh mông. Chị cùng các đồng đội cũ của anh đào suốt 3 ngày. Không kết quả, tất cả đều tuyệt vọng nhưng chị thì tin chắc anh đang nằm đâu đây. Họ đi mua sắt về làm thuốn, và khi mọi người đều đã mệt rã rời thì chiếc thuốn chạm vào ngôi mộ. Có những lá thư hàng chục năm chờ ánh sáng mặt trời.

Khi làm ống dẫn nước trong khu Thành Cổ, gặp chỗ đường ống cao quá thiết kế, các kỹ sư đào xuống và gặp một căn hầm với 6 di hài liệt sĩ.  Di vật trên người các liệt sĩ đều han rỉ, mục rữa, nhưng những bức ảnh và thư trên người một liệt sĩ vẫn còn nguyên vẹn.

Lá thư cuối cùng của người vợ chưa cưới báo tin họ sắp có con. Những lá thư lặn lội những dặm đường dài chiến tranh để cùng anh đi vào lòng đất, và bây giờ trở về với người gửi. Gia đình họ tìm lại được nhau. Tên chị là Phạm Thị Biển Khơi, con trai là Lê Quảng An. Và tên anh là Lê Binh Chủng. Chính những lá thư đã nằm chờ đằng đẵng dưới lòng đất 30 năm để làm nên điều kì diệu ấy.

Và chúng ta có thể  tin rằng trên quê hương chúng ta hãy còn nhiều lắm những lá thư như vậy đang chờ đến ngày về nhà. Và đó chính là điều mà tác giả muốn gửi gắm cho những người bạn “A còng”.

Ý tưởng âm nhạc khi bắt đầu vào viết bài hát này, tác giả trần Bắc hải cho biết: đó là sự tương phản giữa một bên là những lá thư điện tử thời nay dễ dàng vượt qua mọi khoảng cách không gian trong chớp mắt, và một bên là những lá thư giấy mực thời chiến tranh lặn lội hàng tháng, hàng năm và hàng chục năm để đến được tay người nhận.  Tương phản như trắng với đen nhưng lại là một sự kế tiếp tự nhiên giữa quá khứ và hiện tại.

Bài hát bắt đầu bằng nhịp điệu nhanh. Sau 4 câu nhạc kế tiếp liên tục và hối hả ở những cung bậc trung bình và trầm, giai điệu ở đoạn trung chuyển (bridge) đột ngột dãn nhịp chậm lại (a a a a...), bay lên, rồi từ từ xuống đến nốt thấp nhất của bản nhạc, sau đó chầm chậm trở về nốt gốc của hợp âm chủ. Đó là biểu tượng nhắc nhở sự trở về của ký ức trong đoạn điệp khúc.

Đoạn điệp khúc viết ở  âm vực cao, với 4 câu nhạc chậm, 2 câu đầu lặp lại, song song với nội dung ca từ kể chuyện về những lá thư chờ dưới lòng đất Thành Cổ.  Sự chuyển đoạn đột ngột này nếu không được giới thiệu trước thì có thể khó hiểu với một số người nếu chưa được biết Thành Cổ là địa điểm đã xảy ra một trận chiến đẫm máu mà cho đến ngày hôm nay chúng ta chưa tìm hết được những người đã hy sinh.

@ là khúc ca nhẹ nhàng và khoan thai âm vang khi đất nước đã yên tiếng súng để chúng ta cùng bồi hồi, xao xuyến khi nghĩ về một miền cỏ xanh trong Thành cổ hay những bia mộ vô danh trong nghĩa trang… bồi đắp cho mỗi chúng ta cái đẹp, cái cao thượng để biết ghi nhớ, tri ân, sống thế nào cho cho xứng với máu xương của cha anh đã đổ.

Cuộc sống hôm nay đang có nhiều biến động và thay đổi đa chiều nhưng dù có thay đổi thế nào  thì cuộc chiến đấu vĩ đại dành tự do độc lập của dân tộc ta vẫn là đề tài bất tận cho văn học nghệ thuật, để qua mỗi tác phẩm mỗi người chúng ta nhận được cái ánh lửa thiêng, sáng trong, long lanh soi rọi từ cuộc chiến ấy để sống và làm việc.

Quỳnh Hợp ANVN20 (07/2011)