Anh cười tươi rói khi ký tặng tôi tuyển tập ca khúc “Kỷ niệm mùa hoa bần” (NXB Phương Đông). 150 ca khúc trải dài theo những năm tháng chiến tranh và hòa bình của nhạc sĩ Vũ Thành không nhiều lắm, cũng không hẳn là ít, bởi tôi biết anh đang sướng tê mình vì những tình cảm yêu thương, cái vui cái buồn trong những tháng năm chất chứa ấy…anh “xả” hết theo từng note nhạc của 150 ca khúc. Nhạc sĩ là vậy, hơn nữa anh lại là một người lính.

Nhắc đến nhạc sĩ Vũ Thành giới văn nghệ nói chung, giới nhạc sĩ nói riêng đều không ai không biết về anh. Nói về Vũ Thành, anh em đều kháo nhau: Anh  Chính nhà mình văn võ song toàn và cũng là người “3 trong 1” – NSƯT - Đại tá - Nhạc sĩ Vũ Thành.

Có thể nói anh là một trong những nhạc sĩ có tuổi đời “ăn cơm lính” sớm nhất Việt Nam. Anh sinh năm 1936 tại Cai Lậy (Tiền Giang). Vậy mà vào năm  1947-1948 anh đã gia nhập vào Đoàn trẻ Núi Lam tuyên truyền quận Cai Lậy – Mỹ Tho. Đến năm 16 tuổi (1951) anh là trinh sát đặc công Tiểu đoàn 309 Tỉnh đội Mỹ Tho (đơn vị vừa được phong Anh hùng LLVT năm 2010).

Tháng 10 năm 1954 anh tập kết ra Bắc (Sư đoàn 330 Nam Bộ) rồi tham gia làm diễn viên Đoàn Văn công Sư Đoàn. Sau đó anh đi học trường Nghệ thuật quân đội rồi trường Trung cấp Âm nhạc Việt Nam.

Tháng 4/1962 Vũ Thành lại tay súng tay đàn vượt Trường Sơn vào Nam thành lập Đoàn Văn công Quân Giải phóng miền Nam với cương vị Đội trưởng chỉ huy dàn nhạc. Và chính trên con đường hào hùng huyền thoại Trường Sơn này ca khúc “Rừng xanh quê hương ta” ra đời đã làm nức lòng chiến sĩ Giải phóng quân. Khúc hát “Rừng xanh quê hương ta” tha thiết một tâm tình người lính kiên cường với rừng với quê hương thân yêu.

“Rừng xanh là chiến khu ta Quê hương Tổ quốc một nhà... Rừng xanh là chiến khu ta. Ta  yêu như đất ruộng nhà”.

Năm 1963 là một trong những năm tháng của chiến tranh ác liệt nhất khi mà quân dân ta chịu rất nhiều gian khổ, thương vong dưới bom đạn địch. Để tri ân các chiến sĩ quân y ngày đêm chiến đấu cứu thương trên khắp các chiến trường, chính trong giai đoạn này ca khúc “Tâm tình người nữ quân y”  ra đời.

« Ngồi mà vá áo cho anh trong đêm thâu với ngọn đèn dầu bên giường anh. Em mong sao những vết thương đau ngày mai sẽ lành. Như chiếc áo em đã khâu giùm anh. Ngồi nhìn chiếc áo trên tay đã rách  đôi vai nơi chiến trận chiều nào anh còn đau. Trong đêm nay cố gắng em may đường kim chỉ này. Như em khâu bao vết thương của anh”...  ca từ đẹp như một bài thơ như của một người tình gởi cho một người tình hay của một đồng chí dành cho đồng chí...

Rồi năm 1964, cảm hứng từ bài thơ “Qua sông Sàigòn” của nhà thơ liệt sĩ Trường Thắng, Vũ Thành đã phỏng thơ ông mà sáng tác ra ca khúc cùng tên. Và ngay lập tức, tác phẩm hợp xướng này đã được các đoànVăn công Giải phóng “R” hồ hởi biểu diễn ở các tỉnh miền Đông, miền Tây Nam Bộ  lúc bấy giờ.Ba mươi năm sau, năm 1994 trong một dịp về thăm Đồng Tháp nhìn những cánh đồng sen bao la bát ngát, xúc cảm cảnh vật lại nhớ đến câu thơ “Tháp Mười đẹp nhất Bông Sen / Việt Nam đẹp nhất tên người Hồ Chí Minh”, nhạc sĩ Vũ Thành đã sáng tác ca khúc “Đồng Tháp quê hương tôi”. Và đây là ca khúc đã được bình chọn là một trong mười bài mà LLVT và nhân dân yêu thích.

Đầu thế kỷ XXI, năm 2000 ca khúc “Trường Sơn-con đường xuyên thế kỷ” của anh ra đời. Giai điệu trầm hùng mang nỗi nhớ về đồng đội đã hy sinh trên con đường huyền thoại  lịch sử Hồ Chí Minh ngày ấy vàTrường Sơn bây giờ đã làm lay động lòng người nghe ;

… Đường Trường Sơn qua bao núi bao sông, bao rừng bao suối. Đường Trường Sơn những cung đường xuôi Bắc  Nam ôi nhớ sao tháng năm sống bên nhau đồng đội từng bền gan thề gìn giữ tuyến đường. Dù ngày đêm mưa bom những chuyến xe vẫn đi cuối đường về tiền tuyến hay về hậu phương. Đường Trường Sơn hôm nay. Con đường xuyên thế kỷ...

Ngoài những ca khúc tiêu biểu nêu trên từ năm 1952 đến năm 2010, NSUT nhạc sĩ Vũ Thành còn sáng tác trên 150 ca khúc trong suốt cuộc sống của một người lính và một nhạc sĩ kiên trung bất khuất. Nhạc của anh đã được nhiều thế hệ chiến sĩ truyền nhau chất lửa chiến đấu của dòng nhạc cách mạng và đặc biệt được các nữ tù chính trị lúc bấy giờ thường hay hát đến để động viên nhau…

Biết anh từ khi còn “lẫy lừng” (Trưởng đoàn Nghệ Thuật QK 7, Chánh Văn phòng Hội Âm nhạc TpHCM), mà chưa hề nghe ai than phiền về một ông  “quan”  Đại tá Nhạc sĩ, chắc bởi anh có giọng nói rổn rảng kèm thêm kiểu cười rất “Nam bộ kháng chiến”, nhạc sĩ Vũ Thành vẫn còn nguyên bản của người con sông Tiền. Thấy anh đang hứng khởi tôi hỏi vui : “Người đời hay nói nghệ sĩ rất lãng mạn, anh có khi nào thấy lạc lòng trong những năm tháng chiến tranh mà phải xa cách chị nhà ” ?  Anh nói :“Cũng có khi muốn “lạc” mà “lòng ”  biểu đừng” rồi bật cười khanh khách. Tôi hiểu  “lòng” anh muốn nói ở đây là bà xã, người đồng hương, đồng chí và…đồng sàng cho tới bây giờ, người mà dẫu rằng 3 lần sinh nở vẫn không hưởng được thiên chức làm mẹ bởi cơn bệnh sốt rét khắc nghiệt của rừng thiêng, nước độc, người phụ nữ mà chưa một lần được cất tiếng hát ru à ơi…. Nói chuyện với tôi mà đôi mắt anh  cứ nhìn đăm chiêu đâu đó như hồi tưởng, như đang chia xẻ nỗi thiệt thòi quá to lớn của người bạn đời. Anh say sưa kể về chị nhà làm tôi liên tưởng tới hình ảnh của mẫu người phụ nữ dù ở bất kỳ vùng miền nào trên đất nước Việt Nam,  người phụ nữ suốt đời chịu thương chịu khó tận tụy và luôn là cái bóng bên chồng…

“Kỷ niệm mùa hoa bần” của NSƯT-Đại tá-Nhạc sĩ Vũ Thành như một bảng “tổng kết” hài lòng cho một cuộc đời binh nghiệp, bởi những điều anh gửi gắm vào đó là tình yêu âm nhạc, tình nghĩa vợ chồng và tình yêu quê hương đất nước một cách rất giản dị và tự nhiên không cưỡng cầu, như cây bần không trồng mà vẫn mọc ở mọi miền sông nước Tây Nam Bộ.

Hai mái đầu bạc, hai cựu chiến binh mà cũng là thương binh trong một mái ấm dẫu có thiếu tiếng nói cười của trẻ con, nhưng lạ thay vẫn đầy ấp hạnh phúc, bởi âm nhạc luôn tràn ngập trong gia đình anh. Xin mượn lời của GS-NS Ca Lê Thuần khi đề tựa cho tuyển tập “Kỷ niệm mùa hoa bần” của nhạc sĩ Vũ Thành, để thay cho lời kết.

“Về lại quê em miền sông nước Cửu Long, ruộng vườn mênh mông, hoa bần nở tím bờ sông”. Phải chăng với hàng trăm ca khúc của mình, nhạc sĩ Vũ Thành sẽ mời những người yêu nhạc chúng ta cùng “về lại quê em…” để cùng nghe và nhìn “…hoa bần nở tím bờ sông” ! Và rồi cũng chính qua tập ca khúc này, tác giả có lẽ muốn tâm sự với chúng ta rằng “Ôi nỗi nhớ! Có bao giờ phôi phai. Giờ em ở đâu? Hỡi mùa hoa bần”.

Phan Khanh ANVN20 (07/2011)